Minął kolejny rok, kolejne dziesięciolecie XXI wieku, czas na podsumowanie najciekawszych polskich odkryć minionego roku, który był pod tym względem niezwykle bogaty, odkryto przeszłość i podjęto próbę ratowania zagrożonego dziedzictwa narodowego.

Nawet w Polsce mamy szczątki neandertalskich jaskiniowców, trzy zęby trzonowe odkryto w jaskini Stajnia, w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. To pierwsze najstarsze szczątki ludzkie odkryte na terenie naszego kraju. Polska nauka czekała na to ponad sto lat, od odkrycia pierwszych neandertalskich szczątków w zachodniej Europie. Już od lat odkrywano ślady pobytu neandertalskich myśliwych nad Wisłą i Odrą, głównie kamienne narzędzia, kości upolowanych zwierząt. W samej jaskini znajdują się liczne zabytki z epoki kamienia łupanego.
Kolejnym odkryciem minionego roku jest sambijska biżuteria i rzymskie naczynie szklane z cmentarzyska w Weklicach, osady i cmentarzyska, która powstała ze względu na handel bursztynem z Sambii. Miejscowość łączyła ze sobą główne szlaki handlowe starożytnej Europy.
I tutaj odkryto skarby, biżuterię ze stopów miedzi, kruszców, naczynia szklane, gliniane, serwis z brązu do picia wina, z czasów Cesarstwa Rzymskiego.
Turyści jeszcze nie do końca poznali średniowieczną ludwisarnię z Wielkopolski, w Wągrowcu odnaleziono pozostałości średniowiecznego warsztatu odlewania dzwonów. Średniowieczna ludwisarnia to rzadkość, dopiero ósmy obiekt tego typu odkryty w Polsce, odsłonięto pozostałości glinianego pieca szybowego do topienia brązu.
No i grób prehistorycznego metalurga w Wartosławiu, gdzie odnaleziono naczynia, formy odlewnicze służące wyrobowi biżuterii, kamienne narzędzia cyzelerskie.
A słynne już kamienne kurhany z Czerwonego Dworu. To przecież pierwsze cmentarzysko z zachodniej części kultury sudowskiej, z III wieku, to 17 kamiennych kurhanów, ze spopielonymi ludzkimi szczątkami, liczne naczynia gliniane, przedmioty z brązu, żelaza i szkła.
Warte poznania są również nadbrzeżne osady z Powidza i Polanowa, na pewno ciekawe wydadzą się turystom podwodne odkrycia w Wielkopolsce, prehistoryczne osady z I wieku p.n.e., w których zachowały się konstrukcje drewniane, nieznane wcześniej na terenie Wielkopolski formy osadnictwa nadbrzeżnego. Odkrycia ta umożliwiły rekonstrukcję gospodarki i środowiska charakterystycznego dla kultury łużyckiej.
Rzadki typ kurhanu z Chodlika w województwie lubelskim to kolejne odkrycie z okresu VIII i IX wieku i jeden z najbardziej znanych punktów na mapie wczesnośredniowiecznego osadnictwa okresu plemiennego w Polsce, ze względu na ogromny, trójwałowy gród, którego szczątki badane są przez archeologów od dziesięcioleci. Odnaleziono tu metalowe przedmioty stanowiące wyposażenie grobu zmarłego.
Na warszawskiej starówce w tym roku odkryto skarb, monety ze stopu srebra i miedzi w piwnicach warszawskiego muzeum. Odkryte numizmaty pochodzą z XVII wieku, kryły się pod brukiem, ponad 1200 monet – szóstaki, orty, tymfy. Obecnie odkryty skarb nie jest pierwszym zbiorem monet znalezionym na starym mieście.
Pozostałości odkrytych chat pod Szczecinem pochodzą sprzed 6 tys. lat, to głównie obiekty o charakterze gospodarczym, mieszkalnym, gdzie odnaleziono naczynia, narzędzia krzemienne, użytkowane w młodszej epoce kamienia łupanego.
Czyż turystów nie zachwyci starożytna osada z Gdańska sprzed 2500 lat? Wydobyto tu tysiące fragmentów naczyń ceramicznych, krzemienne narzędzia, kości zwierząt, przedmioty metalowe i paciorki z bursztynu. Odsłonięto również liczne ziemianki, doły posłupowe, jamy zasobowe i śmietniskowe, a także dwa piecowiska. Jedno, tzw. mielerz, służyło do wypalania węgla drzewnego, a drugie do wędzenia.
Kolejne odkrycie archeologiczne ubiegłego roku to prastary łuk z Pomorza, łuk z cisu sprzed ponad 9,5 tys. lat odkryto na terenie rezerwatu przyrody „Świdwie” (Zachodniopomorskie). Jest to pierwsze znalezisko tego typu na terenie Polski i jedno z kilku w Europie.
Neolityczny posążek i najstarsze żyto w Polsce pochodzi z dzielnicy koło Ciska na Opolszczyźnie. Kraina ta znów dostarczyła pracującym tam archeologom z Uniwersytetu Wrocławskiego niezwykle ciekawych odkryć. Dwa lata temu badacze ogłosili, że znaleźli tam pozostałości najstarszych w Polsce niezwykłych fortyfikacji tworzących labirynt, które usypano aż 7 tysięcy lat temu. Wyjątkowym odkryciem są bardzo rzadka częściowo zachowana gliniana figurka kobiety i najstarszy w tej części Europy ślad uprawy żyta w postaci jednego ziarna tego zboża. Oba znaleziska mają około 6 tys. lat. Badacze ustalili również, że w badanym miejscu istniało kilka osad z różnych okresów, czekamy więc na kolejne nowości prac archeologicznych.

W Brzeziu w Małopolsce ujawniono kolejne odkrycie – to pozostałości wczesnośredniowiecznej łaźni w w obrębie osady, tego typu konstrukcje były jak dotąd znane jedynie ze źródeł pisanych.
O obecności homo erectus w Polsce 800 tys. lat temu świadczą odnalezione, a wykonane przez nich narzędzia w żwirowni w Kończycach Wielkich, na Śląsku Cieszyńskim. To najstarsze ślady ludzi w Polsce i na północ od Karpat. Badacze odkryli kamienne narzędzia, rdzenie oraz odłupki wykonane z miejscowego krzemienia.
Do listy wyjątkowych znalezisk należy również dołączyć bogaty prehistoryczny grób niszowy z Podkarpacia, pochowano tam przywódcę pasterzy. Natrafiono tam na osadę i kurhan, a w grobie mężczyzny znajdowały się mosiężne toporki, naszyjniki, narzędzia kamienne, zdobione naczynia.
Kościół w Czermnie, to fundamenty romańskiego kościoła na Lubelszczyźnie. Mógł tam znajdować się główny ośrodek dawnych Grodów Czerwieńskich, o które toczyli walki polscy Piastowie z władcami ruskiego Kijowa. Czerwień był wówczas jednym z największych ośrodków w tej części Europy. Zachował się tam masyw wału obronnego, wyniesienia podgrodzi i chrześcijańskie cmentarzyska.
Wielki skarb z okolic Iławy na pewno zainteresuje turystów swym bogactwem, ponad 800 srebrnych monet i fragmenty ozdób z XI wieku. Są to głównie monety księstw niemieckich, oraz fragmenty rzymskich denarów, arabskich dirhemów i biżuterii, a wśród nich tzw. enkolpion – pudełkowy krucyfiks, służący do noszenia na piersiach fragmentu relikwii.
Skarb pochodzący z Bonina to już ponad cztery tysiące srebrnych monet, denarów krzyżowych, siekańców i arabskich dirhemów. To wyjątkowe odkrycie, gdyż na Pomorzu nie znaleziono nigdy takiego skarbu w jednym miejscu
W jednej z jaskiń koło Krakowa naukowcy odkryli pochodzące z paleolitu szczątki dziecka wraz z licznym zestawem ozdób. To prawdopodobnie najstarszy znaleziony pochówek na ziemiach polskich.
Łódzcy archeolodzy odkryli części wałów grodziska w Tumie z 900 roku, wraz z pozostałościami bramy wjazdowej. Zachowały się dębowe bale, co jak najbardziej potwierdza iż Kazimierz Wielki zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną. W grodzie tumskim odnaleziono groty strzał, zdobione srebrem żelazne ostrogi, bogate aplikacje odzieży, a przede wszystkim skorupy naczyń glinianych, narzędzia kowalskie, wyroby związane z obróbką kości i rogu, noże żelazne, klamry, sprzączki oraz pierścienie wykonane ze szkła, srebra i złota.
Jak widać turysta w Polsce nie powinien narzekać na nudę, oby tylko sił starczyło nam na zwiedzenie tych wszystkich ciekawych, na nowo odnalezionych miejsc.